वर्ण-वियोगः (वर्णों को अलग करना)
अजः = अ + ज् + अ + :
रामः = र् + आ + म् + अ + :
हरिः = .ह् + अ + र् + इ + :
सीता = स् + ई + त् + आ
गुरुः = ग् + उ + र् + उ + :
वधूः = व् + अ + ध् + ऊ + :
ऋषि : = ऋ + ष् + इ + :
मातॄणम् = म् + आ + त् + + ण ् + अ + म्
कॢप् म् = क् + ऌ + प् + त् + अ + म्
ऌकारः = ऌ + क् + आ + र् + अ + :
देवाः = द् + ए + व् + आ + :
एकैकः = ए + क् + ऐ + क् + अ + :
ओम् = ओ + म्
औषधम् = औ + ष् + अ + ध् + अ + म्
क्य – वाक्य म् = व् + आ + क् + य् + अ + म्
न्य – मूर्धन्यः = …… + …… + …… + …… + …… + …… + …… + …… + ……
व्य – त ालव्यः = त् + आ + ल् + अ + व् + य् + अ + :
ह्य – बाह्यम् = ब् + आ + ह् + य् + अ + म्
क्र – क्रीडा = क् + र् + ई + ड् + आ
ग्र – ग्रहणम् = ग् + र् + अ + ह् + अ + ण + अ + म्
ज्र – वज्रः = व् + अ + ज् + र् + अ + :
द्र – द्रष्टा = द् + र् + अ + ष् + ट् + आ
प्र – प्रगतिः = प् + र् + अ + ग् + अ + त् + इ + :
ब्र – ब्रह्म = ब् + र् + अ + ह् + म् + अ
ह्म – ब्रह्मचारी = ब् + र् + अ + ह् + म् + अ + च् + आ + र् + ई
ह्न – जाह्नवी = ज् + आ + ह् + न् + अ + व् + ई
ध्व – ध्वनिः = ध् + व् + अ + न् + इ + ः
स्व – सरस्वती = स् + अ + र् + अ + स् + व् + अ + त् + ई
र्ण – वर्णः = व् + अ + र् + ण् + अ + ः
र्म – कर्म = क् + अ + र् + म् + अ
र्ष – सप्तर्षिः = स् + अ + प् + त् + अ + र् + ष् + इ + :
क्क – ढक्का = ढ् + अ + क् + क् + आ
त्त – वित्तम् = व् + इ + त् + त् + अ + म्
द्ध – सि द्धार्थः = स् + इ + द् + ध् + आ + र् + थ् + अ + :
द्म – पद्मम् = प् + अ + द् + म् + अ + म्
ब्द – शब्दः = श् + अ + ब् + द् + अ + :
ङ्क – पङ्कजम् = प् + अ + ङ् + क् + अ + ज् + अ + म्
ञ्ज – व्यञ्जनम् =व् + य् + अ + ञ् + ज् + अ + न् + अ + म्
ण्ठ – कण्ठः = क् + अ + ण् + ठ् + अ + :
न्ध – सन्धिः = स् + अ + न् + ध् + इ + :
म्भ – प्रा रम्भः = प् + र् + आ + र् + अ + म् + भ् + अ + :
स्क – सँस्कर्ता = स् + अँ + स् + क् + अ + र् + त् + आ
स्क – काँस्कान् = क् + आँ + स् + क् + आ + न्
स्मिँ – कस्मिँश्चित् = क् + अ + स् + म् + इ + ँ + श् + च् + इ + त्
ंय – संयमः = स् + अ + ं + य् + अ + म् + अ + ः
ंव – संवादः = स् + अ + ं + व् + आ + द् + अ + :
ंस – हंसः = ह् + अ + ं + स् + अ + :
ःख – दु:खम् = द् + उ + ः + ख् + अ + म्
ःक – प्रातः कालः = प् + र् + आ + त् + अ + ः + क् + आ + ल् + अ + :
न्द्र – इन्द्रः = इ + न् + द् + र् + अ + ः
म् न्त्र – मन्त्री = म् + अ + न् + त् + र् + ई
ष्ट्र – राष्ट्रम् = र् + आ + ष् + ट् + र् + अ + म्
ण्ठ्य – कण्ठ्यः = क् + अ + ण् + ठ् + य् + अ + ः
न्त्य – दंत्य = द् + न् + त् + य् + अ
त्स्य – मत्स्यः = म् + अ + त् + स् + य् + अ + :
ष्ठ्य – ओष्ठ्यः = ओ + ष् + ठ् + य् + अ
न्ध्य – सन्ध्य क्षरम् = स् + अ + न् + ध् + य् + अ + क् + ष् + अ + र् + अ + म्
ंस्क – संस्कृतम् = स् + ं + क् + ऋ + त् + अ + म्
ष् ्टयर् – धाष् ट्यर् म ् = ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म्
र्त्स्न्य – कार्त्स्न्य म् = क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म्
२. वर्ण-संयोगः (वर्णों को जोड़ना)
इस अभ्यास में दिए गए वर्णों को जोड़कर सार्थक शब्द बनाए गए हैं:
ह् + इ + म् + आ + ल् + अ + य् + अ + : = हिमालयः
क् + ष + र् + अ + : = कृष्ण:
न् + अ + र् + ए + न् + द् + र् + अ + : = नरेन्द्रः
म् + अ + ञ् + ज + उ + ल् + अ + : = मञ्जुलः
प् + उ + ष् + क् + अ + र् + अ + : = पुष्करः
क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + : = कुक्कुटः
स् + व् + अ + स् + त् + इ + क् + अ + : = स्वस्तिकः
श् + इ + क् + ष + अ + क् + अ + : = शिक्षकः
स् + अ + ङ् + ग् + अ + ण + अ + क् + अ + म् = सङ्गणकम्
क् + अ + न् + द् + उ + क् + अ + : = कन्दुकः
ध् + आ + र् + ष् + ट् + य् + अ + म् = धार्ष्ट्यम्
क् + आ + र् + त् + स् + न् + य् + अ + म् = कार्त्स्न्यम्