एषः कः ? एषा का ? एतत् किम् ?

वयम् अभ्यासं कुर्म:

प्रश्न १. उदाहरणं दृष्ट्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (उदाहरण देखकर रिक्त स्थान भरें)

यथा – बालकः, बालकौ, बालकाः
(क) चषकः, चषकौ, चषकाः
(ख) देवः, देवौ, देवाः
(ग) सैनिकः, सैनिकौ, सैनिकाः
(घ) रजकः, रजकौ, **रजकाः
(ङ) तन्त्रज्ञः, तन्त्रज्ञौ, तन्त्रज्ञाः

प्रश्न २. उदाहरणानुसारं कोष्ठकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु योजयन्तु (उदाहरण के अनुसार कोष्ठक से शब्द चुनकर रिक्त स्थान भरें)

सः :- शुकः, स्यूतः, वृक्षः, कुक्कुरः
सा :- अजा, महिला, पार्वती
तत् :- फलम्, पुष्पम्, पुस्तकम्

प्रश्न ३. चित्राणि दृष्ट्वा संस्कृतपदानि लिखन्तु (चित्रों को देखकर संस्कृत शब्द लिखें)
(क) पुस्तकम् (किताब)
(ख) बालकौ (दो बालक)
(ग) सैनिकः (सैनिक)
(घ) वातायनम् (खिड़की)
(ङ) गायिका (गायिका)
(च) त्रिशूलम् (त्रिशूल)

प्रश्न ४. उदाहरणानुसारं कोष्ठकातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानेषु लिखन्तु (उदाहरण के अनुसार एकवचन और बहुवचन को अलग करें)

प्रश्न ५. कोष्ठकात् पदानि उचितकोष्ठे पूरयन्तु (शब्दों को सही लिङ्ग के अनुसार वर्गीकृत करें)

एष: = सैनिकः, चषकः, कुक्कुरः, वृक्षः, शुकः
एषा = गायिका, महिषी, वृद्धा, अजा, अङ्कनी
एतत् = जलम्, द्वारम्, फलम्, वातायनम्, पुस्तकम्

प्रश्न ६. उदाहरणानुसारं कोष्ठकातः उपयुक्तपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (उपयुक्त शब्द चुनकर रिक्त स्थान भरें)

प्रश्न ७. उदाहरणानुसारं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (उदाहरण के अनुसार प्रश्न बनाएँ)

(क) सः बालकः । – सः कः?
(ख) सा लता । – सा का?
(ग) सा नदी । – सा का?
(घ) एतत् फलम् । – एतत् किम्?
(ङ) सः वृक्षः । – सः कः?

प्रश्न ८. परस्परं सम्बद्धानि पदानि योजयन्तु, रिक्तस्थानेषु पूरयन्तु च (मिलान करें और वाक्य लिखें)

(क) नर्तकी – नृत्यति
(ख) लेखकः – लिखति
(ग) फलम् – पतति
(घ) कमलम् – विकसति
(ङ) चालकः – चालयति
(च) गायिका – गायति

प्रश्न ९. उदाहरणानुसारं कोष्ठकेभ्यः उचितानि पदानि चित्वा वाक्यानि रचयन्तु (कोष्ठक से सही शब्द चुनकर वाक्य बनाएँ)

(क) बालकः धावति । बालिका धावति । शुकः धावति ।
(ख) सुरेशः पठति । जानकी पठति । नलिनी पठति ।
(ग) फलम् पतति । जलम् पतति । कुसुमम् पतति ।
(घ) शिक्षिका गच्छति । बालिका गच्छति । तन्त्रज्ञः गच्छति ।
(ङ) माता अस्ति । पिता अस्ति । वाहनम् अस्ति ।