‘वयम् अभ्यासं कुर्मः
प्रश्न १. उचितं पठन्तु अवगच्छन्तु च (उचित रूप से पढ़ें और समझें)
यह एक श्लोक है जिसका अर्थ ईश्वर की स्तुति में समर्पण भाव को दर्शाता है:
“त्वमेव माता च पिता त्वमेव, त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव ।”
“त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव, त्वमेव सर्वं मम देवदेव ॥”
भावार्थ: हे देवों के देव! आप ही मेरी माता हैं, आप ही मेरे पिता हैं। आप ही मेरे भाई (बन्धु) और आप ही मेरे मित्र हैं। आप ही विद्या (ज्ञान) हैं और आप ही मेरा धन (सम्पत्ति) हैं। आप ही मेरे सब कुछ हैं।
प्रश्न २. पेटिकातः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (पेटिका से उचित पद चुनकर रिक्त स्थान भरें)
(विकल्प: त्वं, युवां, यूयं, अहम्, आवां, वयं)
(क) आवां शिक्षकौ स्वः।
(ख) मञ्चे यूयं नर्तक्यः स्थ।
(ग) अत्र अहम् अस्मि।
(घ) सभायां युवां गायिके स्थः।
(ङ) विद्यालये वयं स्मः।
(च) वैद्यालये त्वं चिकित्सिका असि।
प्रश्न ३. चित्रं दृष्ट्वा उदाहरणस्य अनुगुणं वाक्यानि लिखन्तु (चित्र देखकर उदाहरण के अनुसार वाक्य लिखें)
पुंलिङ्गम्
(क) अहम् तन्त्रज्ञः अस्मि। → आवां तन्त्रज्ञौ स्वः। → **वयं तन्त्रज्ञाः स्मः।
(ख) अहम् नर्तकः अस्मि। → आवां नर्तकौ स्वः। → **वयं नर्तकाः स्मः।
(ग) अहम् चालकः अस्मि। → आवां चालकौ स्वः। → **वयं चालकाः स्मः।
स्त्रीलिङ्गम्
(घ) अहम् छात्रा अस्मि। → आवां छात्रे स्वः। → वयं छात्राः स्मः।
(ङ) अहम आरक्षिका अस्मि। → आवां आरक्षिके स्वः। → वयं आरक्षिकाः स्मः।
(च) अहम् गायिका अस्मि। → आवां गायिके स्वः। → वयं गायिकाः स्मः।
(ज) अहम् अनुवैद्या अस्मि। → आवां अनुवैद्ये स्वः। → वयं अनुवैद्याः स्मः।
मध्यम पुरुष
(झ) त्वं चिकित्सकः असि। → युवां चिकित्सकौ स्थः। → यूयं चिकित्सकाः स्थ।
(ञ) त्वं सैनिकः असि। → युवां सैनिकौ स्थः। → यूयं सैनिकाः स्थ।
(ट) त्वं क्रीडकः असि। → युवां क्रीडकौ स्थः। → यूयं क्रीडकाः स्थ।
(ठ) त्वं क्रीडिका असि। → युवां क्रीडिके स्थः। → यूयं क्रीडिकाः स्थ।
प्रश्न ४. उदाहरणानुगुणं वाक्यानि परस्परं योजयन्तु (उदाहरण के अनुसार वाक्यों को आपस में जोड़ें)
(क) त्वं बालिका असि। → युवां बालिके स्थः। → यूयं बालिकाः स्थ।
(ख) अहं गायकः अस्मि। → आवां गायकौ स्वः। → वयं गायकाः स्मः।
(ग) त्वं छात्रः असि। → युवां छात्रौ स्थः। → यूयं छात्राः स्थ।
(ङ) अहं नर्तकी अस्मि। → आवां नर्तक्यौ स्वः। → वयं नर्तक्यः स्मः।
(ज) त्वं सैनिकः असि। → युवां सैनिकौ स्थः। → यूयं सैनिकाः स्थ।
प्रश्न ५. उदाहरणानुगुणं उत्तराणां प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (उदाहरण के अनुसार उत्तरों के लिए प्रश्न बनाएँ)
(क) त्वं तन्त्रज्ञः। → त्वं कः?
(ख) युवां बालौ। → युवां कौ?
(ग) यूयं छात्राः। → यूयं के?
(घ) अहं न्यायाधीशः। → त्वं कः?
(ङ) आवां गायिके। → युवां के?
(च) वयं शिक्षिकाः। → यूयं काः?