प्रश्न १. एतत् सम्पूर्णं गीतं सस्वरं गायन्तु, लिखन्तु, कण्ठस ्थं च कुर्वन्तु ।

उत्तर – छात्र गीत गाएँ, लिखे और याद करें।

प्रश्न २. पाठ के आधार पर प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखें (एकपदेन लिखत):

(क) शूराः के?

उत्तर — भारतीयाः

(ख) वयं कीदृशमानसाः स्मः?

उत्तर — दृढमानसाः

(ग) वयं कीदृशचिन्तकाः स्मः?

उत्तर — शुभचिन्तकाः,

(घ) वयं कुत्र अतिनिश्चलाः स्मः?

उत्तर — विजये,

(ङ) वयं विजयाभिकाङ्क्षिणः कुत्र यामः?

उत्तर — समराङ्गणम्

 

प्रश्न ३. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु —

उत्तर –

(क) शूराः वयम् = शूरः अहम्; वीराः वयम् = वीरः अहम्

(ख) बलशाली अहम् = बलशालिनः; जयगामी अहम् = जयगामिनः

(ग) दृढमानसाः = दृढमानसः; प्रियसाहसाः = प्रियसाहसः

(घ) अतिभावुकः = अतिभावुकाः; शुभचिन्तकः = शुभचिन्तकाः

(ङ) धनकामना = धनकामनाः; वञ्चना = वञ्चनाः,

(च) विज्जस्वली (या तेजस्वी) = विज्जस्वलाः; अतिनिश्चलः = अतिनिश्चलाः

 

प्रश्न ४. स्तम्भौ मेलयन्तु उत्तरं च ल‍िखन्तु —

उत्तर –

(क) गतभीतयो धृतनीतयो — दृढशक्तयो निखिलाः,

(ख) यामो वयं समराङ्गणं — विजयाभिकाङ्क्षिणो बालाः,

(ग) जगदीश हे ! परमेश हे ! — सकलेश हे भगवन् !,

(घ) जयमङ्गलं परमोज्ज्वलं — नो देहि परमात्मन् !,

(ङ) जनसेवका अतिभावुकाः — शुभचिन्तका नियतम्,

(च) ऊर्जस्वला विज्जस्वला — अतिनिश्चला विजये,

 

प्रश्न ५. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु —

उत्तर –

एकवचनम्  —– बहुवचनम्

(क) धीरः — धीराः

(ख) वीरः — वीराः

(ग) जनसेवकः — जनसेवकाः

(घ) धनकामना — धनकामनाः

(ङ) निखिलः — निखिलाः

(च) बालः — बालाः

 

प्रश्न ६. उदाहरणं दृष्ट्वा अधोलिखितानि पदानि परस्परं संयोज्य वाक्यानि रचयन्तु —

उत्तर –

(क) छात्रः पठति

(ख) छात्रौ पठतः

(ग) छात्राः पठन्ति

(घ) अहम् पठामि

(ङ) आवाम् पठावः

(च) वयम् पठामः

(छ) त्वम् पठसि

(ज) युवाम् पठथः

(झ) यूयम् पठथ

 

प्रश्न ७.  कोष्‍ठकात् उचितं पदं स्वीकृत्य रिक्स्थाने लिखन्तु —

उत्तर –

(क) अस्मद्, प्रथमा, एकवचनम् — अहम्

(ख) युष्मद्, प्रथमा, द्विवचनम् — युवाम

(ग) तद्, पुंल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् — ते

(घ) एतद्, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् — एतानि

(ङ) एतद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम् — एषा

(च) तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, द्विवचनम् — ते

 

प्रश्न ८. उदाहरणमनुसृत्‍य उचितेन पदेन रिक्स्थानं पूरयन्तु —

उत्तर –

(क) बालकः खेलति

(ख) छात्रौ क्रीडतः

(ग) अहम् गच्छामि

(घ) कविः रचयति

(ङ) महिलाः वदन्ति

(च) देवाः आगच्छन्ति

(छ) फलानि पतन्ति

(ज) गृहिण्यः उपविशन्ति